De afgelopen tijd is er opnieuw aandacht voor formaldehyde in woningen. Aanleiding was een onderzoek van het televisieprogramma Zembla, waaruit bleek dat in tienduizenden Nederlandse woningen isolatieschuim is toegepast waaruit formaldehyde kan vrijkomen.
Voor veel mensen roept dit vragen op. Wat is formaldehyde eigenlijk? Waarom wordt het gebruikt in bouwmaterialen? En kan het invloed hebben op onze gezondheid?

Op deze pagina leggen we dit in begrijpelijke taal uit.

Wat is formaldehyde?

Formaldehyde is een kleurloos gas met een sterke, prikkelende geur. Het behoort tot de groep vluchtige organische stoffen (VOS). Dat zijn stoffen die gemakkelijk uit materialen kunnen verdampen en zo in de binnenlucht terechtkomen.
In kleine hoeveelheden komt formaldehyde zelfs van nature voor, bijvoorbeeld bij biologische processen. Maar in de industrie wordt het ook op grote schaal geproduceerd en gebruikt als grondstof voor verschillende materialen.

In woningen komt formaldehyde meestal niet als “los product” voor, maar als onderdeel van lijmen, harsen en kunststoffen die in bouwmaterialen zijn verwerkt.

Waarom wordt formaldehyde gebruikt?

Formaldehyde wordt al meer dan honderd jaar gebruikt in de industrie. De belangrijkste reden is dat het technisch een zeer bruikbare stof is.

Het wordt toegepast omdat het:

• materialen sterker en harder maakt
• zorgt voor een goede binding in lijmen en harsen
• producten vormvast en duurzaam maakt
• relatief goedkoop is
• schimmelwerende eigenschappen heeft

In isolatieschuim en houtproducten helpt formaldehyde bijvoorbeeld om een stevig materiaal te maken dat goed isoleert en lang meegaat.
Het nadeel is dat sommige producten na productie nog formaldehyde kunnen blijven afgeven aan de lucht.

Geschiedenis van het gebruik:

Formaldehyde werd in de 19e eeuw ontdekt en werd al snel een belangrijke grondstof in de chemische industrie.
Vanaf de 20e eeuw werd het veel toegepast in:

• spaanplaat en MDF
• isolatiematerialen
• lijmen en harsen
• coatings en lakken

In de jaren zeventig ontstond er steeds meer aandacht voor mogelijke gezondheidsrisico’s. Sindsdien zijn er in veel landen strengere normen ingevoerd voor hoeveel formaldehyde materialen mogen uitstoten.
Toch blijft het onderwerp actueel, omdat het nog steeds in veel bouwmaterialen wordt gebruikt.

Hoe werkt formaldehyde in het lichaam?

Formaldehyde is een sterk reactieve stof. Wanneer je het inademt, reageert het direct met de slijmvliezen van ogen, neus en luchtwegen.Dit kan leiden tot irritatie en ontstekingsreacties.
Bij langdurige of hogere blootstelling kan formaldehyde ook invloed hebben op cellen en genetisch materiaal.
De stof staat daarom op internationale lijsten van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) en is door de World Health Organization aangemerkt als kankerverwekkend voor mensen.
Onderzoek laat zien dat formaldehyde DNA kan beschadigen, wat een reden is waarom langdurige blootstelling ongewenst is.

Kun je ziek worden van formaldehyde?

Blootstelling aan formaldehyde kan verschillende klachten veroorzaken, afhankelijk van de concentratie en de duur van blootstelling.
Mogelijke klachten zijn bijvoorbeeld:

• irritatie van ogen en keel
• hoofdpijn
• hoesten of benauwdheid
• verergering van astma
• vermoeidheid
• prikkeling van de luchtwegen

Sommige mensen zijn gevoeliger voor deze stof, zoals:

• kinderen
• ouderen
• mensen met luchtwegklachten
• mensen die al gevoelig zijn voor chemische stoffen

Bij langdurige blootstelling aan hogere concentraties kan het risico op bepaalde vormen van kanker toenemen.

In welke materialen kan formaldehyde zitten?

Formaldehyde kan voorkomen in verschillende materialen die in woningen worden toegepast, zoals:

• isolatieschuim
• spaanplaat, MDF en multiplex
• lijmen en harsgebonden bouwmaterialen
• lakken en coatings
• vloerafwerkingen
• sommige textielbehandelingen

Nieuwe materialen kunnen in het begin meer formaldehyde afgeven. Dit wordt ook wel emissie of uitgassing genoemd.

Hoe kun je formaldehyde in huis herkennen?

Formaldehyde is niet altijd duidelijk te ruiken. Daarom is het vaak moeilijk om alleen op geur te beoordelen of er sprake is van verhoogde concentraties.
Soms kunnen klachten een aanwijzing zijn, bijvoorbeeld wanneer:

• klachten binnenshuis toenemen
• klachten verminderen wanneer men buiten is
• klachten ontstaan na renovatie of plaatsing van nieuwe materialen

De meest betrouwbare manier om dit vast te stellen is het meten van de binnenlucht.

Formaldehyde en bouwbiologie

Binnen de bouwbiologie wordt gekeken naar de invloed van de woonomgeving op gezondheid. De kwaliteit van de binnenlucht speelt daarbij een belangrijke rol.
Formaldehyde behoort tot de stoffen die we binnen bouwbiologisch onderzoek regelmatig meten. Het doel is niet om onrust te creëren, maar om inzicht te krijgen in mogelijke belastende factoren in de woonomgeving.

Bij bouwbiologisch advies wordt onder andere gekeken naar:

• de aanwezigheid van vluchtige organische stoffen
• emissies uit bouwmaterialen
• ventilatie en luchtkwaliteit
• materiaalkeuzes bij nieuwbouw of verbouwing

Door bewust om te gaan met materialen en binnenluchtkwaliteit kan een woning bijdragen aan een gezondere leefomgeving.

Formaldehyde laten meten in huis

Twijfel je over de luchtkwaliteit in je woning of heb je klachten die mogelijk samenhangen met de binnenlucht?

Binnen een Wooncheck Gezond Binnenklimaat kunnen we onder andere kijken naar mogelijke bronnen van vluchtige stoffen zoals formaldehyde. Met professionele meetapparatuur brengen we de binnenlucht in kaart en geven we advies over mogelijke oplossingen.

Zo krijg je inzicht in je woonomgeving en kun je gerichte stappen zetten naar een gezonder binnenklimaat.

Meer informatie over onze wooncheck vind je hier:
Wooncheck Gezond Binnenklimaat