Nederland is een waterland. Toch is voldoende schoon drinkwater in de toekomst allerminst vanzelfsprekend.

De vraag naar drinkwater stijgt door bevolkingsgroei en economische ontwikkeling. Tegelijkertijd zorgen droge zomers, klimaatverandering en een afnemende waterkwaliteit ervoor dat geschikte drinkwaterbronnen steeds meer onder druk komen te staan. Daarom wil de Rijksoverheid het gemiddelde drinkwatergebruik van huishoudens in 2035 terugbrengen naar maximaal 100 liter per persoon per dag. Nu is dat nog ongeveer 118 liter.

Met ruim 18,1 miljoen inwoners gebruiken Nederlandse huishoudens samen naar schatting ongeveer 2,14 miljard liter drinkwater per dag. Door regenwater op te vangen, water opnieuw te gebruiken en bewuster met drinkwater om te gaan, kan dit verbruik aanzienlijk omlaag.

Kan Nederland werkelijk 800 miljoen liter per dag besparen?

Het antwoord is: rekenkundig gezien wel, maar het gaat om een theoretisch potentieel waarbij vrijwel iedereen meedoet en woningen over geschikte systemen beschikken.

Uit het landelijke onderzoek Watergebruik Thuis blijkt dat per persoon dagelijks gemiddeld ongeveer:

30,2 liter wordt gebruikt voor toiletspoeling;

bijna 17 liter naar de wasmachine gaat;

0,9 liter drinkwater voor tuin en buitenruimte wordt gebruikt.

Deze cijfers zijn afkomstig uit 2021, toen het totale gebruik hoger lag dan tegenwoordig. Wanneer we deze onderdelen evenredig aanpassen aan het huidige gemiddelde van 118 liter, komen we uit op een mogelijke vervanging van ongeveer:

27,8 liter voor toiletspoeling;

15,6 liter voor kleding wassen;

0,8 liter voor tuin en buitengebruik.

Samen is dat ongeveer 44 liter drinkwater per persoon per dag.

Vermenigvuldigen we dit met de 18.130.208 inwoners die Nederland begin 2026 telde, dan ontstaat een theoretische besparing van:

circa 802 miljoen liter drinkwater per dag

Dat is bijna 293 miljard liter per jaar, oftewel ongeveer 37 procent van het huidige huishoudelijke drinkwatergebruik.

De genoemde 800 miljoen liter is dus geen willekeurig getal. Het is een berekende schatting op basis van landelijke gebruikscijfers. In de praktijk zal de besparing lager uitvallen, omdat niet iedere woning geschikt is en er tijdens langdurige droogte onvoldoende regenwater beschikbaar kan zijn.

Waarom gebruiken we drinkwater om het toilet door te spoelen?

Nederlands kraanwater is zorgvuldig gewonnen, gezuiverd en gecontroleerd. Het is van drinkwaterkwaliteit en daardoor geschikt om te drinken, eten te bereiden en ons te wassen.

Toch gebruiken we dit hoogwaardige water ook voor toepassingen waarvoor drinkwaterkwaliteit niet altijd nodig is. Denk aan:

het doorspoelen van het toilet;

het sproeien van de tuin;

schoonmaakwerkzaamheden;

mogelijk in de toekomst: kleding wassen met voldoende gezuiverd huishoudwater.

Juist daar liggen grote kansen om drinkwater te besparen.

Regenwater gebruiken voor toiletspoeling

Regenwater dat op het dak valt, kan worden opgevangen in een bovengrondse of ondergrondse tank. Via een afzonderlijk leidingstelsel kan dit water vervolgens naar de toiletten worden geleid.

Alleen al het vervangen van drinkwater voor toiletspoeling kan naar schatting ongeveer 28 liter per persoon per dag besparen. Voor heel Nederland komt dat neer op ruim 500 miljoen liter per dag.

Het RIVM geeft aan dat het momenteel is toegestaan om op daken opgevangen hemelwater voor toiletspoeling te gebruiken. Het systeem moet wel volledig gescheiden blijven van de drinkwaterinstallatie. Een deskundig ontwerp, een veilige aansluiting, voldoende filtering, onderhoud en bescherming tegen verkeerde verbindingen zijn daarom erg belangrijk.

Wat is een grijswatersysteem?

Grijswater is licht verontreinigd afvalwater dat bijvoorbeeld afkomstig is van:

de douche;

het bad;

wastafels.

Dit water kan na behandeling en zuivering opnieuw worden gebruikt. Bijvoorbeeld voor toiletspoeling.

Een grijswatersysteem kan interessant zijn omdat er iedere dag douche- en waswater beschikbaar is, ook wanneer het lange tijd niet regent. Daar staat tegenover dat grijswater veel sterker verontreinigd kan zijn dan opgevangen regenwater.

Volgens het RIVM is de microbiologische kwaliteit van onbehandeld grijswater ongeveer 100 tot 10.000 keer slechter dan die van hemelwater. Een grijswatersysteem vraagt daarom om een doordachte zuivering, professionele aanleg, controle en regelmatig onderhoud.

Kan grijswater ook naar de wasmachine?

Technisch zijn er systemen waarmee gezuiverd water voor de wasmachine kan worden gebruikt. Binnen de huidige Nederlandse regelgeving is huishoudwater echter in de eerste plaats bedoeld voor toiletspoeling. Voor andere toepassingen, zoals kleding wassen, zijn aanvullende kwaliteitseisen en wettelijke waarborgen nodig.

De berekende besparing van 800 miljoen liter per dag moet daarom gedeeltelijk worden gezien als een toekomstscenario. Sluit douchewater nooit rechtstreeks aan op een wasmachine of toilet. Dit kan gezondheidsrisico’s opleveren en mag nooit een verbinding met het drinkwaternet veroorzaken.

Regenwater opvangen voor de tuin

Een regenton is de eenvoudigste manier om te beginnen. Een kleine regenton kan jaarlijks al honderden liters drinkwater besparen. Voor een grotere tuin of langere droge perioden kan een grotere tank, vijver, wadi of ondergrondse wateropslag geschikter zijn.

Regenwateropvang heeft meerdere voordelen:

minder drinkwatergebruik;

minder belasting van het riool tijdens zware buien;

regenwater blijft langer op het eigen terrein;

minder verdroging van de bodem;

planten krijgen relatief zacht water met weinig kalk.

Een regenton alleen is bij hevige regen vaak snel vol. Zorg daarom altijd voor een veilige overloop naar de tuin, een wadi of een andere plaats waar het water rustig in de bodem kan zakken.

Welke andere maatregelen besparen drinkwater?

Niet voor iedere woning is direct een groot regenwater- of grijswatersysteem mogelijk. Gelukkig kunnen ook kleinere maatregelen samen veel opleveren.

Korter douchen

Douchen is de grootste waterverbruiker in huis. Gemiddeld gaat hier ruim 46 liter per persoon per dag naartoe. Korter douchen en een waterbesparende douchekop kunnen het verbruik flink verminderen.

Gebruik de kleine toiletspoeling

Gebruik waar mogelijk de spaarknop en controleer of het toiletreservoir niet blijft doorlopen. Een ongemerkt lekkend toilet kan dagelijks grote hoeveelheden water verspillen.

Draai volle wasmachines en vaatwassers

Kies waar mogelijk het eco-programma en laat apparaten pas draaien wanneer ze voldoende gevuld zijn. Moderne apparaten gebruiken doorgaans minder water dan oudere modellen.

Repareer lekkende kranen

Een druppelende kraan lijkt onschuldig, maar kan op jaarbasis duizenden liters drinkwater verspillen.

Maak de tuin klimaatbestendig

Minder bestrating, meer beplanting, bodembedekking en waterdoorlatende materialen helpen om regenwater vast te houden. Infiltratiekratten, grindkoffers en wadi’s kunnen tijdelijk grote hoeveelheden regenwater bergen en langzaam aan de bodem afgeven.

Denk bij nieuwbouw en verbouwing vooruit

Bij nieuwbouw of een grote renovatie is het relatief eenvoudig om ruimte te reserveren voor:

een regenwatertank;

aparte leidingen voor huishoudwater;

filters en pompen;

inspectie- en onderhoudsmogelijkheden;

een veilige drinkwater-back-up;

infiltratie op eigen terrein.

Een woning die nu goed wordt voorbereid, kan later gemakkelijker worden aangepast aan nieuwe technieken en regelgeving.

Is er subsidie voor regenwateropvang of een grijswatersysteem?

Er bestaat momenteel geen algemene landelijke ISDE-subsidie voor een regenton, regenwatertank of grijswatersysteem. De landelijke ISDE richt zich onder meer op isolatie, warmtepompen, zonneboilers, warmtenetten en bepaalde ventilatiemaatregelen.

Gemeenten en waterschappen bieden echter regelmatig lokale subsidies. Deze kunnen gelden voor het afkoppelen van regenpijpen, waterberging, vergroening, infiltratie of het hergebruiken van hemelwater. De regelingen en voorwaarden verschillen sterk per gemeente.

Voorbeelden uit de Achterhoek

In de gemeente Oude IJsselstreek kunnen particulieren onder voorwaarden subsidie krijgen voor het afkoppelen van hemelwater. De vergoeding bedraagt bijvoorbeeld:

€150 voor het bovengronds afkoppelen van regenpijpen;

€4 per vierkante meter bij afvoer naar een regenwaterriool of sloot;

€10 per vierkante meter voor ondergrondse infiltratie;

€10 per vierkante meter voor bovengrondse waterberging, zoals een wadi.

De aanvraag moet worden gedaan voordat de werkzaamheden beginnen.

In de gemeente Doetinchem zijn onder voorwaarden onder meer de volgende vergoedingen mogelijk:

€250 voor het afkoppelen van één zijde van het dak;

€500 voor het afkoppelen van het volledige dak;

20 procent van de kosten van een installatie voor hergebruik van hemelwater in een pand, met een maximum van €1.000.

Ook hier gelden voorwaarden, zoals de ligging van het pand en het vooraf aanvragen van de subsidie.

Via de Groenesubsidiewijzer van Milieu Centraal kan per gemeente worden bekeken welke actuele regelingen beschikbaar zijn voor regenwateropvang, vergroening en het afkoppelen van regenpijpen.

Welke oplossing past bij jouw woning?

Een regenwatersysteem is geen standaardproduct dat in iedere woning op dezelfde manier kan worden geplaatst. De juiste oplossing hangt onder andere af van:

het aantal bewoners;

het dakoppervlak;

de beschikbare ruimte;

de bodemsoort en grondwaterstand;

het aantal toiletten;

het verwachte waterverbruik;

de bestaande leidingen en riolering;

de gewenste opslagcapaciteit;

onderhoud en waterkwaliteit;

lokale regels en subsidiemogelijkheden.

Een te kleine tank is tijdens droge perioden snel leeg. Een te grote tank neemt veel ruimte in en kan onnodig kostbaar zijn. Ook moeten het huishoudwaternet en het drinkwaternet altijd veilig van elkaar gescheiden blijven.

Advies over regenwater, grijswater en gezond wonen

Wil je weten welke mogelijkheden jouw woning, bedrijfspand, nieuwbouwplan of verbouwing biedt?

Human House Healthy kijkt naar de complete situatie. Wij kunnen meedenken over regenwateropvang, waterbesparing, afkoppeling, infiltratie, bouwbiologische keuzes en een gezonde, toekomstbestendige woonomgeving.

Iedere woning en iedere locatie is anders. Daarom begint een goed systeem niet met het kopen van een tank, maar met een passend plan.

Neem gerust contact met ons op voor advies over de mogelijkheden in jouw situatie.

Bronnen

CBS – Bevolking Nederland en onderzoek Watergebruik Thuis 2021; Rijksoverheid – landelijke campagne drinkwaterbesparing; RIVM – gezondheidsrisico’s en beheersmaatregelen hemelwater en grijswater; RVO – ISDE 2026; Milieu Centraal – regenwateropvang en Groenesubsidiewijzer; gemeente Oude IJsselstreek; gemeente Doetinchem/Buha.

De berekende besparing van circa 800 miljoen liter per dag is een theoretische landelijke schatting. De werkelijke besparing hangt af van deelname, beschikbare neerslag, technische geschiktheid, waterkwaliteit, regelgeving en correct beheer van de installaties.